Czym jest Maca?
MACA (Lepidium Peruvianum Chacon) nazywana czasem peruwiańskim żeń-szeniem, jest rośliną uprawianą w Peru, w rejonie peruwiańskich Andów Centralnych na wysokości 4000-4500 m n.p.m., gdzie panuje specyficzny, unikatowy klimat wysokogórski o charakterze tropikalnym.
Jest jednoroczną rośliną bulwiastą z rodziny kapustowatych. Część jadalną macy stanowi korzeń. Jest uprawiana ze względu na swoje unikatowe właściwości odżywcze i lecznicze.
Uznana i używana od kilku tysięcy lat przez Inków i obecnych mieszkańców Peru jako wysokowartościowa żywność. Maca stanowi uzupełnienie diety, może być również stosowana przez rekonwalescentów, w stanach niedożywienia czy po przebytych chorobach jako środek odbudowujący i regenerujący siły witalne.
Maca dodaje organizmowi energii, jednak w odróżnieniu od stymulantów, maca jest adaptogenem i jej długotrwałe przyjmowanie nie wykazuje negatywnych skutków ubocznych, lecz trwałe zwiększenie zdolności adaptacyjnych do stresu środowiskowego.
Udowodniono korzystny wpływ MACY między innymi na:
- zdrowie
- samopoczucie
- płodność
- pamięć
Maca w naszej kuchni
Maca posiada część naziemną i podziemną. Część naziemna jest mała i płaska, co wydaje się być rezultatem procesu adaptacyjnego związanego z wpływem silnych wiatrów. Jadalną, a zarazem główną część tej rośliny stanowi przypominająca rzodkiewkę bulwa, w skład której wchodzi hipokotyl, czyli najniższa część łodygi znajdująca się między liścieniami a korzeniem, oraz korzeń.
Jak smakuje Maca?
Bulwy Macy mają intensywny, cierpko-słodki smak i aromat podobny do toffi. Miejscowa ludność preferuje Macę o małych i średnich rozmiarach, ponieważ korzenie te szybciej się gotują oraz zawierają mniej błonnika. Wydają się również słodsze.
Część rolników gustuje w żółtej odmianie, wyjaśniając swoje preferencje jej delikatnym, słodkim smakiem. Z kolei czarna Maca znajduje najszersze zastosowanie do przyrządzania płynnych ekstraktów.
W jakiej postaci można spożywać Macę?
W jakiej postaci można spożywać Macę?
Lokalni rolnicy wierzą, iż oddzielenie liści od reszty rośliny podczas procesu suszenia skutkuje słodszym smakiem korzenia. Rdzenni mieszkańcy Peru spożywają Macę w postaci:
- świeżej,
- ugotowanej – z mięsem i warzywami w specjalnie do tego przygotowanych dołach wypełnionych gorącymi kamieniami – potrawa ta nosi nazwę pachamancas,
- suszonej, która może być przechowywana nawet 7 lat:
- suszone korzenie Macy gotuje się w wodzie lub mleku; można je również połączyć z miodem i owocami tworząc sok, bądź stosować jako dodatek do koktajli, rumu czy też innych napojów alkoholowych,
- wykorzystuje się ją do produkcji marmolady, jogurtów, a nawet lodów,
- z suszonych korzeni Macy wytwarza się mąkę, stosowaną do pieczenia chleba i ciast; z kolei przyziemne, wyprażone części hipokotylu służą do przygotowywania napoju zbliżonego do kawy.
Jak stosować Macę?
Porcja zalecana w ciągu dnia*:
6 g – osoby dorosłe i dzieci powyżej 12 roku życia. 3 g – dzieci w wieku 7-12 lat.
2 g – dzieci w wieku 3-7 lat. Nie należy przekraczać porcji zalecanej do spożycia w ciągu dnia. Macę należy spożywać mieszając z wodą, herbatą, sokiem, jogurtem lub innymi produktami mleczno-zbożowymi. Jedna łyżeczka do herbaty zawiera około 2,5 g macy.
* Przygotowano w oparciu o badania naukowe Dr. Glorii Chacón de Popovici z Universidad Nacional Mavor de San Marcos, Lima, Peru
W związku z tym, iż każdy człowiek jest odrębną jednostką o indywidualnych potrzebach, optymalna dzienna dawka Macy może się różnić. Przyjęto, by spożywać od 1 łyżeczki do 1 łyżki stołowej Macy dziennie. Dawka ta wydaje się wystarczająca dla uzyskania oczekiwanych efektów i stabilizacji gospodarki hormonalnej.
Osoby rozpoczynające suplementację Macy powinny zachować szczególną ostrożność, gdyż zbyt duża dawka może być szokiem dla systemu endokrynnego i spowodować efekty uboczne w postaci trądziku czy też nasilenia PMS u kobiet. Jednak stopniowe przystosowywanie organizmu do Macy i aplikacja zgodnie z zaleceniami podanymi na opakowaniu skutkuje znaczącą poprawą samopoczucia i wymiernymi korzyściami zdrowotnymi.
Osoby przyjmujące leki powinny przed wprowadzeniem Macy do swojej regularnej diety skonsultować ten krok z lekarzem. Maca może efektywnie regulować niektóre funkcje organizmu, wchodząc tym samym w konflikt z przyjmowanymi lekami. Natomiast najczęściej stanowi wspaniałą naturalną alternatywę np. dla suplementów.
Rodzaje i skład
Rozróżnia się wiele typów Macy w zależności od koloru ich hipokotyli. Bulwy rośliny przyjmują szeroką gamę barw, począwszy od białej, a skończywszy na czarnej. Co istotne, każdy typ Macy wykazuje inne właściwości biologiczne. W naszym sklepie dostępne są dwa rodzaje Macy:
- Maca żółta, która m.in. zmniejsza dolegliwości związane z dysfunkcją hormonalną w okresie menopauzy, wpływa również na poprawę płodności i funkcji seksualnych.
- Maca czarna, która znana jest ze swoich właściwości energetyzujących i rewitalizujących, poprawia jakość nasienia u mężczyzn, ułatwia przyswajanie wiedzy oraz wywiera korzystny wpływ na pamięć.
Maca żelatynizowana to naturalny produkt o bardzo dużej wchłanialności do organizmu w krótkim czasie.
Jaki jest skład chemiczny Macy?
Maca jest rośliną o niezwykle bogatym składzie, decydującym o jej walorach odżywczych. Zawiera wiele substancji mineralnych i witamin, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu.
W skład suchego korzenia wchodzi: około 10% wody, 55-65% węglowodanów, 2,2% tłuszczy, 10-13% białka oraz 8,5% błonnika. Maca stanowi również bogate źródło mikro- i makroelementów, wśród których wyróżnić można żelazo, wapń, miedź, cynk oraz potas.
- Żelazo, biorąc udział w wytwarzaniu hemoglobiny oraz niektórych enzymów, pośredniczy w transporcie tlenu w organizmie (właściwości tego unikatowego składnika Macy okazały się bardzo przydatne w procesie adaptacyjnym Inków do życia na dużych wysokościach w niesprzyjających warunkach tlenowych). Niedobór żelaza powoduje anemię objawiającą się zmęczeniem, wrażliwością na zimno oraz spadkiem odporności.
- Potas jest niezbędny do utrzymania kwasowo-zasadowej równowagi, warunkującej prawidłowy przebieg procesów życiowych. Reguluje rytm serca, wspomaga dostarczanie tlenu do mózgu, umożliwia prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni, a także bierze udział w usuwaniu zbędnych produktów przemiany materii. Niedobór potasu skutkuje wysokim ciśnieniem krwi i arytmią serca.
- Maca zawiera więcej wapnia niż inne rośliny należące do rodziny kapustowatych. Pierwiastek ten wchodzi w skład kości i zębów, zapewnia odpowiednią krzepliwość krwi, wspomaga układ nerwowy oraz ułatwia gojenie się ran. Jego niedobór, szczególnie w okresie dzieciństwa, przyczynia się do zaburzeń wzrostu, w tym krzywicy.
Składniki Macy
Poszczególne składniki Macy determinują różne właściwości biologiczne.
Aminokwasy, będące materiałem budulcowym białek, stanowią źródło energii podczas wysiłku fizycznego. Z tego też powodu zaleca się ich suplementację sportowcom – jako uzupełnienie normalnej diety.
Białka pełnią między innymi funkcje budulcowe (wchodzą w skład wszystkich plazmatycznych struktur komórkowych) oraz katalityczne, ponieważ wszystkie enzymy w komórkach są białkami katalizującymi przebieg reakcji chemicznych.
Tłuszcze są najbardziej skoncentrowanym źródłem energii, z kolei błonnik zmniejsza wchłanianie cholesterolu i trójglicerydów, powoduje rozwój korzystnych bakterii jelitowych, usuwa z organizmu substancje szkodliwe (toksyny i metale ciężkie) oraz zapobiega nowotworom układu pokarmowego.
Warto również wspomnieć, iż Maca syntetyzuje metabolity wtórne. Substancje te, nie biorące bezpośredniego udziału w procesach energetycznych, wywierają istotny wpływ na układ nerwowy i gruczoły wydzielania wewnętrznego. Wśród ponad stu do tej pory wykrytych w Macy metabolitów wtórnych wyróżnia się:
- steroidy,
- glukozynolaty,
- izotiocyjaniany,
- wielonienasycone kwasy tłuszczowe,
- flawonoidy,
- saponiny,
- alkaloidy (prawdopodobnie determinujące jej charakterystyczny smak oraz aktywujące kalcytoninę, będącą hormonem regulującym metabolizm wapnia i fosforu w organizmie),
- taniny,
- urydynę,
- beta-karboliny,
- kwas jabłkowy,
- prostaglandyny,
- antocyjaniany oraz alkamidy.
Co ciekawe, Maca jako jedyna roślina na świecie syntetyzuje specyficzną rodzinę wielonienasyconych kwasów tłuszczowych i ich amidów zwanych macaenami oraz macamidami.
Składniki Macy
Działanie Macy
Maca ma bardzo bogaty profil odżywczy, dlatego też wywiera korzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu. Jej działanie jest wielotorowe:
- pobudza energetycznie i wzmacnia wytrzymałość fizyczną organizmu – testy pływania przeprowadzone na myszach dowiodły, iż myszy karmione Macą pływają średnio o 30% dłużej niż te w grupie kontrolnej,
- przeciwdziała osteoporozie – prawdopodobnie działa na podobnej zasadzie jak selektywne modulatory receptora estrogenowego, aktywując ścieżki odpowiedzialne za resorpcję i budowę nowych kości,
- poprawia funkcje seksulane i libido u kobiet i meżczyzn,
- w znacznym stopniu poprawia płodność u ludzi i zwierząt – stwierdzono znaczną poprawę parametrów nasienia u “zdrowych” mężczyzn; uzyskano około 80-90% wzrost liczby plemników w ejakulacie przy jednoczesnym zwiększeniu ich ruchliwości; istnieją również doniesienia, że w przypadku mężczyzn ze znacznie obniżoną liczbą i jakością plemników uzyskiwano nawet 300-400% wzrost ilości plemników; sugeruje się, że Maca działa jak progesteron, ułatwiając zagnieżdżenie się zarodka w ścianie macicy i zwiększając szanse jego przeżycia,
- działa korzystnie na gospodarkę hormonalną,
- znacząco zmniejsza ryzyko zachorowań na raka – zawarte w Macy metabolity wtórne, a w szczególności benzyloglukozynolaty i antocyjaniany, wykazują aktywność proapoptotyczną (śmierć) i antyproliferacyjna (zahamowanie namnażania) w stosunku do komórek rakowych,
- spowalnia procesy starzenia – dzięki wchodzącym w jej skład antyoksydantom doprowadza do redukcji wolnych rodników, które dezintegrują funkcje komórkowe i doprowadzają do ich śmierci; warto w tym miejscu wspomnieć o Indianach Q’ero zamieszkujących wysoko położone rejony płaskowyżu Junin w Peru żyjących na podobieństwo swoich przodków – Inków; lud ten, żywiący się między innymi Macą, dożywa średnio ponad 100 lat,
- stymuluje rozwój połączeń między neuronowych, wpływając na pamięć, zdolność przyswajania wiedzy i inteligencję, zasugerowano również potencjalną korzyść w leczeniu chorób Alzheimera i Parkinsona,
- wspomaga walkę z anemią – jest bogata w żelazo.
Maca jako adaptogen
W latach 30-tych XX wieku rosyjscy naukowcy zajmujący się medycyną roślinną wprowadzili termin „adaptogen” w odniesieniu do roślin wykazujących korzystny wpływ na organizm, nie objawiając przy tym żadnych skutków ubocznych. Zgodnie z tą definicją adaptogen to substancja, która wzmaga niespecyficzną odporność organizmu, ułatwiając jego adaptację do stresu środowiskowego.
Układ endokrynny jest systemem kontrolnym pracującym w oparciu o gruczoły wytwarzające chemiczne przekaźniki zwane hormonami, warunkujące prawidłowy przebieg funkcji życiowych. Hormony wydzielane są bezpośrednio do krwiobiegu, a następnie transportowane do odpowiednich komórek i narządów. Lekarze i naukowcy uznają Macę za jeden z najlepszych naturalnych regulatorów wspomagających układ endokrynny.
Co ważne Maca nie wpływa na zmianę poziomu hormonów w krwiobiegu. Jej działanie sprowadza się do dostarczenia niezbędnych składników odżywczych, będących swoistym „paliwem” napędzającym system endokrynny, umożliwiając produkcję hormonów w ilościach zaspokajających indywidualne potrzeby organizmu.
Dla kogo jest Maca?
Grono odbiorców Macy może być bardzo szerokie ze względu na różnorodność jej właściwości. Jest ona polecana głównie:
- osobom starającym się o dzieci – poprawia sprawność seksualną i libido,
- dzieciom, młodzieży i osobom uczącym się – wspomaga procesy pamięciowe oraz ułatwia przyswajanie wiedzy,
- osobom pracującym, żyjącym w pośpiechu, narażonym na stres – działa uspokajająco , wspomaga walkę ze stresem, poprawiając tym samym jakość życia,
- osobom w podeszłym wieku – zawarte w Macy metabolity wtórne regulują gospodarkę hormonalną, łagodząc negatywne skutki menopauzy i andropauzy, ponadto dzięki wchodzącym w jej skład antyoksydantom, spowalnia procesy starzenia się komórek; Maca przeciwdziała również osteoporozie, zwiększając wytrzymałość kości i wspomagając proces ich odbudowy,
- osobom chorym i niedożywionym – Maca jest bogatym źródłem wielu witamin i składników mineralnych, działa energetyzująco oraz dodaje niezbędnych sił witalnych, poprzez zawarte w niej glukozynolaty i antocyjaniany – grupy związków o potencjalnym działaniu antyrakowym, wspomaga walkę z nowotworami,
- sportowcom i osobom prowadzącym aktywny tryb życia – wzmacnia wytrzymałość fizyczną i zwiększa wydolność organizmu.
Wpływ na płodność
W Peru przeprowadzono badanie dotyczące wpływu Macy na płodność mężczyzn. W badaniu wzięło udział 12 zdrowych mężczyzn w wieku 24-44 lat (troje z nich zrezygnowało z powodów osobistych w trakcie trwania badań). Z dziewięciu mężczyzn biorących udział w komplecie badań, sześcioro było żonatych, zaś troje stanowili kawalerowie.
Badani mężczyźni nie przyjmowali żadnych leków w okresie trzech miesięcy od rozpoczęcia badań. Po zastosowaniu macy znacząco wzrosły: objętość nasienia, całkowita liczba plemników, liczba ruchliwych plemników oraz ich ruchliwość.
Wyniki przedstawiono w tabeli poniżej.
| Parametr nasienia | Wartość przed użyciem macy | Wartość po użyciu macy | Wzrost [%] |
| Objętość [ml] | 2,23028 | 2,91028 | 30,48944 |
| Ilość plemników /ml | 67061861 | 90332046 | 34,69958 |
| Całkowita ilość plemników w ejakulacie | 140953105 | 259296817 | 83,95963 |
| Ilość plemników ruchliwych w ejakulacie | 87721987 | 183164784 | 108,80145 |
| Ruchliwość plemników typu a [%] | 29,00544 | 33,65305 | 16,02324 |
| Ruchliwość plemników typy a+b [%] | 62,11364 | 71,02286 | 14,35266 |
Źródło:
Gustavo F. Gonzales, Amanda Cordova, Carla Gonzales, Arturo Chung, Karla Vega, Arturo Villena Department of Physiological Sciences, Faculty of Sciences and Philosophy and Ins tituto de Investigaciones de la Altura. Universidad Peruana Cayetano Heredia, Lima, Peru Asian J Androl 2001 Dec; 3: 301-303
Maca dla sportowców
MACA to naturalny środek odżywczy dla sportowców oraz osób prowadzących aktywny tryb życia. Produkt zawiera wiele wartościowych składników, które wzmacniają wytrzymałość fizyczną oraz dodają sił i energii:
- białko i aminokwasy (około 13%),
- węglowodany (55-65%),
- tłuszcze (2,2%),
- błonnik (8,5%),
- witaminy i substancje mineralne.
Maca żelatynizowana to naturalny produkt o bardzo dużej wchłanialności do organizmu w krótkim czasie. Dzięki wysokiej zawartości wapnia, krzemu i magnezu wzmacnia kości i pomaga utrzymać je w dobrej kondycji, zmniejszając tym samym ryzyko złamań.
Działanie:
- zwiększa wydolność organizmu w okresie wzmożonego wysiłku,
- stymuluje wzrost mięśni, zwiększa ich sprężystość oraz wytrzymałość,
- dzięki zawartości antyoksydantów wspomaga walkę z potreningowym bólem mięśni,
- poprawia samopoczucie, w związku z czym wpływa na zwiększenie motywacji do pracy i ćwiczeń fizycznych.
Suplementacja Macy pobudza naturalną produkcję hormonów, w tym testosteronu, który przyczynia się do zwiększenia masy mięśniowej. Efekty są widoczne przy regularnym stosowaniu.
Podczas intensywnego treningu zalecaną dzienną porcję preparatu można zwiększyć.
Historia peruwiańskiego żeń-szenia
Maca została najprawdopodobniej zadomowiona w San Blas, Junin w Peru około 1300-2000 lat temu. Pierwsze wzmianki na temat jadalnych korzeni rośliny będącej elementem diety rdzennych mieszkańców prowincji Bombón (Chinchaycocha) pochodzą z 1553 roku z kroniki hiszpańskich konkwistadorów. Zapiski z tego okresu mówią również o wykorzystaniu Macy jako jednej z form ściągania podatków od podbitych plemion.
Już wtedy zaobserwowano pozytywny wpływ tej niepozornej na pierwszy rzut oka rośliny na płodność.
Jak głoszą kroniki, okazała się ona znakomitym lekarstwem dla zwierząt domowych (kurczaków, owiec, świń, koni) przywiezionych przez Hiszpanów w górzyste tereny Peru, które z powodu braku tradycyjnej paszy i trudnych warunków tlenowych wykazywały problemy z reprodukcją.
Legendy sięgające jeszcze czasów Inków wspominają o spożywaniu Macy przez wojowników przygotowujących się do ważnych bitew. Miała ona rzekomo poprawiać ich witalność oraz wytrzymałość, a także dodawać energii, ułatwiając tym samym podbój nowych terytoriów. Niemniej jednak po zdobyciu miasta jej konsumpcja była zakazywana, by chronić kobiety przed nadmiernym popędem seksualnym wojowników.
Jak wygląda uprawa Macy?
Maca rośnie wysoko w górach (4000-4500 m n.p.m.), dokładnie w rejonie peruwiańskich Andów Centralnych, w nieprzyjaznych dla ludzi warunkach intensywnego nasłonecznienia i silnych wiatrów.
Ze względu na ekstremalne temperatury (średnia maksymalna temperatura 12°C, średnia minimalna temperatura -1,5°C i częste mrozy dochodzące nawet do -10°C) oraz ubogie skaliste podłoże, region ten uznawany jest za jeden z najgorszych pod względem wykorzystania rolniczego. Naturalne siedlisko tej rośliny charakteryzuje się dużą wilgotnością względną (średnio 70%).
Maca wymaga kwaśnej, bogatej w substancje organiczne gleby (o pH mniejszym lub równym 5), a jedynym sposobem jej reprodukcji są nasiona. Ziarna zawierające resztki kwiatów zmieszanych z ziemią sieje się w okresie od września do października (początek pory deszczowej), przeważnie rano, aby uniknąć silnych wiatrów. Ziemia jest wcześniej orana i nawożona owczym obornikiem.
Po około 2 miesiącach od posadzenia rośliny przerzedza się uprawy w celu uzyskania większych i bardziej jednolitych hipokotyli. Bardzo ważną rolę odgrywa tutaj kontrola chwastów, które wyrywa się ręcznie.
Hipokotyle zbierane są po 260-280 dniach wegetacji, w okresie od maja do czerwca, kiedy to osiągają swoje maksymalne rozmiary (około 5 cm średnicy). Zbiór plonów odbywa się za pomocą motyki zwanej cashu, której zaokrąglony koniec zapobiega uszkodzeniu korzeni.
Maca jest następnie grabiona, układana w stosy i pozbawiana zanieczyszczeń drewnianymi przesiewaczami. W tej postaci rozprowadza się ją na długich matach i poddaje w trakcie dnia ekspozycji na światło słoneczne, natomiast w nocy przykrywa, by chronić przed deszczem i mrozem.
Zabiegi te trwają około 10-15 dni. W trakcie suszenia liście oddziela się od reszty rośliny, co według lokalnych rolników ma zapewnić słodszy smak korzeni. Wysuszone hipokotyle kierowane są do dalszego przetworzenia bądź przechowywane w warstwach o grubości do 10 cm w dobrze wentylowanych altanach chroniących przed deszczem.
